Davlat xizmatlari — bu davlat tomonidan fuqarolar, tadbirkorlar va tashkilotlarga ularning qonuniy huquq va manfaatlarini ro‘yobga chiqarish uchun ko‘rsatiladigan huquqiy, tashkiliy yoki texnik xarakterdagi amaliy yordamdir.

Boshqacha aytganda, davlat xizmatlari — bu fuqarolarga davlat organlari tomonidan ma’lum bir hujjat, ruxsatnoma yoki ma’lumotni olish uchun yaratilgan tartib-taomillar tizimidir. Masalan, pasport olish, haydovchilik guvohnomasini rasmiylashtirish, tadbirkorlik faoliyatini ro‘yxatdan o‘tkazish, pensiya tayinlash, soliq to‘lovlarini amalga oshirish — bularning barchasi davlat xizmatlaridir.

Davlat xizmatlarining huquqiy asosi

O‘zbekiston Respublikasida davlat xizmatlari sohasidagi munosabatlar “Davlat xizmatlari to‘g‘risida”gi Qonun bilan tartibga solinadi. Ushbu qonunga ko‘ra, davlat xizmatlari quyidagi prinsiplarga asoslanadi:

1. Qonun ustuvorligi — barcha davlat xizmatlari faqat qonuniy asosda ko‘rsatiladi;

2. Shaffoflik va ochiqlik — xizmatlar to‘g‘risidagi ma’lumotlar (muddat, narx, talablar) ochiq e’lon qilinadi;

3. Adolatlilik va tenglik — barcha fuqarolar teng asosda davlat xizmatlaridan foydalanish huquqiga ega;

4. Soddalik va qulaylik — xizmat ko‘rsatish jarayoni imkon qadar byurokratik to‘siqlardan xoli bo‘lishi kerak;

5. Raqamlashtirish va innovatsiyalar — davlat xizmatlari elektron shaklda ham taqdim etiladi;

6. Mas’uliyat va javobgarlik — xizmatni o‘z vaqtida yoki to‘g‘ri ko‘rsatmagan mansabdor shaxslar qonun oldida javob beradi.

Davlat xizmatlari fuqarolarning konstitutsiyaviy huquqlarini amalga oshirish, ularning ehtiyojlarini qulay va tezkor shaklda qondirish uchun xizmat qiladi.

Davlat xizmatlarini ko‘rsatuvchi subyektlar

Qonun asosida davlat xizmatlarini quyidagi subyektlar ko‘rsatadi:

– Davlat xizmatlari agentligi (Adliya vazirligi huzurida);
– Davlat xizmatlari markazlari va ularning hududiy bo‘linmalari;
– “Yagona interaktiv davlat xizmatlari portali” (my.gov.uz);
– Vazirliklar, idoralar va mahalliy hokimliklarning elektron platformalari;
– Maxsus litsenziyaga ega bo‘lgan nodavlat operatorlar (masalan, banklar, pochta bo‘limlari orqali ayrim xizmatlarni taqdim etish).

Bu tizim aholiga xizmatni bir joyda, ortiqcha hujjatbozliksiz, qulay tarzda olish imkonini beradi.

Davlat xizmatlarining turlari

2025-yil holatiga ko‘ra, O‘zbekiston Respublikasida 500 dan ortiq turdagi davlat xizmatlari aholiga va tadbirkorlarga taqdim etilmoqda. Ularni quyidagi asosiy yo‘nalishlarga ajratish mumkin:

1. Shaxsiy huquqlarga oid xizmatlar – tug‘ilish, nikoh, pasport, ID-karta, haydovchilik guvohnomasi, pensiya, nafaqa tayinlash;

2. Tadbirkorlik faoliyatiga oid xizmatlar – yuridik shaxsni ro‘yxatdan o‘tkazish, soliq hisobini yuritish, litsenziya va ruxsatnomalar olish;

3. Ko‘chmas mulk va yer munosabatlari – uy-joyni rasmiylashtirish, kadastr ma’lumotlarini olish, ipoteka hujjatlari;

4. Ijtimoiy soha xizmatlari – ta’lim, tibbiyot, ijtimoiy yordam va bandlik xizmatlari;

5. Transport, energetika va kommunikatsiya sohalaridagi xizmatlar – avtomobil ro‘yxati, texnik ko‘rik, elektr va gaz ta’minoti bilan bog‘liq xizmatlar.

Bu xizmatlarning ko‘pi endilikda raqamli shaklda, ya’ni internet orqali onlayn tarzda amalga oshirilmoqda.

Davlat xizmatlarining elektron shakli

O‘zbekiston hukumati “raqamli davlat” konsepsiyasini bosqichma-bosqich amalga oshirmoqda. 2025-yil holatiga ko‘ra, “my.gov.uz”, “id.gov.uz”, “licence.gov.uz”, “data.gov.uz” kabi platformalar orqali 450 dan ortiq davlat xizmatlari elektron shaklda ko‘rsatilmoqda.

Elektron davlat xizmatlarining afzalliklari:
– xizmatni 24/7 rejimida olish imkoniyati;
– navbatlar va ortiqcha hujjatlar yo‘qligi;
– inson omilining kamayishi natijasida korrupsiya xavfining oldini olish;
– hujjatlarni tezkor raqamli tasdiqlash va kuzatish imkoniyati.

Masalan, ID-karta olish, avtomobilni qayta ro‘yxatdan o‘tkazish, soliq to‘lovlarini tekshirish, oliygohga hujjat topshirish jarayonlari to‘liq onlayn shaklga o‘tgan.

Davlat xizmatlari ko‘rsatish tartibi

“Davlat xizmatlari to‘g‘risida”gi Qonunning 18–26-moddalariga ko‘ra, xizmatlar quyidagi tartibda amalga oshiriladi:

1. Fuqaro murojaatni davlat xizmatlari markaziga yoki elektron portal orqali yuboradi;

2. Xizmatni ko‘rsatuvchi organ murojaatni ro‘yxatga oladi va ko‘rib chiqish muddatini belgilaydi;

3. Xizmat ko‘rsatilish jarayoni monitoring qilinadi;

4. Fuqaro natijani (hujjat, ma’lumotnoma, ruxsatnoma va boshqalar) oladi;

5. Agar xizmat sifatsiz yoki kechiktirilgan bo‘lsa, fuqaro shikoyat qilish huquqiga ega.

Davlat xizmatining ko‘rsatilish muddati, zarur hujjatlar ro‘yxati va to‘lov miqdori normativ-huquqiy hujjatlarda aniq belgilanadi. Bu ma’lumotlar “my.gov.uz” portalida ham ochiq e’lon qilinadi.

Davlat xizmatlari sifatini nazorat qilish

Davlat xizmatlari sifati ustidan nazoratni:
– Adliya vazirligi huzuridagi Davlat xizmatlari agentligi,
– O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti Administratsiyasi,
– hamda Jamoatchilik nazorati mexanizmlari amalga oshiradi.

Agar davlat xizmati kechiktirilgan, asossiz rad etilgan yoki fuqaroga nisbatan kamsitish holati kuzatilgan bo‘lsa, mansabdor shaxs ma’muriy yoki intizomiy javobgarlikka tortiladi.

2024-yildan boshlab “Davlat xizmatlarining sifatini baholash” elektron platformasi orqali fuqarolar xizmatlar bo‘yicha fikr-mulohazalarini qoldirishi mumkin.